Zor tütün bağımlılığı nasıl aşılabilir?

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD Öğretim Üyesi Doç. Dr. Salih Emri; ileri derecede tütün bağımlısı olan olgularda sigara bırakma tedavisinin sonuçlarını değerlendirdi. Sigaranın ucunda ölüm olan bir bağımlılık olduğunu kaydeden Doç. Dr. Emri, İngiltere’de yapılan bir çalışmayı hatırlattı. Bu çalışmanın sonuçlarına göre; sigara içenlerin %70’i sigarayı bırakmak istiyorlar ve bu kişilerin %30’u her yıl aktif olarak sigarayı bırakmayı deniyor. Ancak bu kişilerin sadece %2-3’ü her yıl kesin olarak sigarayı bırakabiliyor.

Uzmana refere edilen olgularda sigara bırakma tedavisi sonuçları:
Türkiye için projeksiyon yapıldığında ortalama 20 milyon aktif sigara içicisinden ancak 600.000’inin sigarayı bırakabildiğini ifade eden Doç. Dr. Emri; ülkemizde de sigarayı bırakmada başarılı olanlara sorulduğunda bunların çoğunun birden fazla kez sigarayı bırakmayı denediklerinin anlaşıldığını söyledi. Doç. Dr. Emri, sigara bağımlılığının günümüzde kronik bir hastalık olarak tanımlandığını, bu hastalıkta sık relapslar yaşandığını dile getirdi ve şu bilgileri verdi: “Larinjektomi yapılan hastaların %40’ı, akciğer kanseri nedeni ile cerrahi operasyon geçiren hastaların %50’si ve miyokard infarktüsü geçiren hastaların %38’i 1 yıl içinde tekrar sigaraya başlamaktadır”.

Sigarayı bırakmak…
Başarılı bir bırakmayı; 1., 3., 6. ve 12. aylarda kanıta dayalı sigara içmeme ve görüşmeler arasında da hastanın içmediğini beyan etmesi olarak tanımlayan Doç. Dr. Emri, bu dönemlerde temel kanıt olarak ekshalasyon havası CO ölçümlerinin 6 ppm ve altında olmasının esas alındığını söyledi.

5A yöntemi:
Başarılı bir sigara bıraktırma işleminin entegre bir yaklaşımı gerektirdiğini, profesyonel bir yaklaşımla kanıtlanmış farmakoterapi ve davranışsal tedavinin uygulanması gereken başlıca yöntemler olduğunu belirten Doç. Dr. Emri, bu amacın gerçekleştirilmesinde; JAMA 2000 (Fiore ve ark.), Thorax 2000 (West ve ark.), Chest ACCP 2002 (Anderson ve ark.) gibi uluslararası kılavuzların önemine dikkat çekti. Sigarayı bıraktırmada genelde uygulanan yöntem 5A yöntemi. Bu yöntemin basamakları ise şunlar: “Sor(ask), bırakmasını öner (advice), ilk 1 ay içinde sigarayı bırakma isteğini değerlendir (assess), tedaviyi planla ve yardım et (assist), nüksü önlemek için izle(arrange). Sigara bıraktırmada birincil tedavide kabul edilmiş ve kullanılan ilaçlar ise; alternatif yolla nikotin veren ilaçlar, bupropion ve varenicline’dir.

Türkiye’de durum:
Ülkemizde sigara bırakma oranlarının düşük olduğunu kaydeden Doç. Dr. Emri, 2002 yılında kendi araştırma gruplarının yaptığı bir çalışmada Türkiye’yi temsil eden 13 il merkezinde sigara bırakma oranının %9.9 olarak bulduklarını ifade etti.

Güncel araştırma sonuçları:
Doç. Dr. Emri, yaptıkları araştırmada zor ve ağır nikotin bağımlısı olan ve çoğunlukla sağlık sorunları nedeni ile primer hekimleri tarafından sigara bıraktırma konusunda uzmanlaşmış bir klinisyene refere edilen hastalar üzerinde çalıştıklarını; bu amaçla Aralık 2006-Ocak 2007 yılları arasında 39 hastanın çalışma kapsamına alındığını söyledi. Doç. Dr. Emri’nin verdiği bilgilere göre; 5A yöntemi çerçevesinde her hastaya sigara dumanına maruziyetin ölçümü (ekshalasyon CO ölçümleri), Fagerström testi, bırakmaya hazır olmama ve motivasyonun değerlendirildiği anket soruları ile sigaraya bağlı vücuttaki etkilenmelerin tanısı, sağlık risk tayini ve bırakma sonrası izlem için bazal solunum fonksiyon testleri yapıldı.

Doç. Dr. Emri, araştırma sonuçlarını şöyle özetledi:
“Araştırmaya dahil edilen 39 hastanın 20’si erkek (%51) olup yaş ortalaması 35.4±10.3 (21-63) olarak bulunmuştur. Olguların içtikleri sigara miktarı ortalama 26.1±19.7 paket-yıl’dır.

Olguların %80’i (31 olgu) 1 paket ve daha fazla sigara içtiğini beyan etmişlerdir. Fagerström skoru ortalama olarak 7.3 olarak bulunmuştur. Olguların %32.3’ü bağımlı(skor 6-7), % 47.1’i ise ağır bağımlı olarak gruplandırılmıştır (skor ≥8). Ekshalasyon havası ölçüm düzeyleri ortalama olarak 26.9 ppm olarak bulunmuştur (2-48). Bağımlı ve ağır bağımlı gruplar arasında Fagerström skoru açısından fark bulunmamıştır (p>0.05).

Olguların geçmişe yönelik bırakma teşebbüslerinin sayısı 24 olgu için 1 kez, 3 olgu için 2 kez, 3 olgu için 3 kez, 2 olgu için de 3 kezden fazladır. Olguların %72’si (28) en az bir kez bırakma girişimi rapor etmişlerdir. Geçmiş teşebbüslerinde 4 olgu sigarayı aramak (craving), 3 olgu stres, 3 olgu tek bir sigara ile başlayıp devam etmek, büyük bir çoğunluk ise 17 olguyla (%43.6) kilo alma kaygısı ile tekrar sigaraya başladıklarını beyan etmişlerdir. Bu kez 23 olgu (%59) sağlık sorunları veya kaygıları nedeni ile başvurmuşlardır. Diğer nedenler; invitro fertilizasyon (3 olgu), çocuklarının sağlığını korumak (2 olgu), ve iş yerindeki baskılardır (2 olgu).

Uygulanan yoğun program dahilinde yoksunlukla baş edebilmek için bupropion (%56, n=22), nikotin yaması (%54, n=21) veya ikisinin kombinasyonu (%48, n=18) önerilmiş ve 2 yıllık takip sonunda sigara bırakma oranı %46.9 olarak bulunmuştur (15/32). Nikotin yaması ve bupropion kombinasyonu ile başarı oranı %38.9’dur (7/18). Bırakma oranları karşılaştırıldığında cins, yaş, Fagerström skoru, başlangıç CO düzeyleri, 2 veya daha fazla bırakma teşebbüsü, nikotin yaması ve bupropion kullanımı açısından bırakanlarla bırakmayanlar arasında fark bulunmamıştır.

Dr. Jorenby ve ark. tarafından yayınlanan bir çalışmada bupropion ve nikotin yaması kombine tedavisi ile sigara bırakma oranları 52 haftanın sonunda %22.5 olarak verilmiştir. Genelde yoğun tedaviyle (hasta başına 3 saat) bırakma hızları literatürde %25 olarak verilmektedir. Bizim sonuçlarımız her ne kadar az sayıda bir hasta grubu üzerinde olsa da oldukça başarılıdır.

Hastaların bırakmaya motive olarak başvurmaları yanında, yoğun tedavi ve sık takip bu başarıda önemli faktörlerdir. Yine de tam başarı elde edilememesinin altında yatan sigara bıraktırmada kullanılan ilaçların farmakogenetiği olabilir. Yani hızlı veya yavaş enzim metabolizeri olanlarda veya nikotin metabolizmasındaki genetik varyasyonlar bundan sorumlu olabilir. Türkiye’de bu konuda tatmin edici çalışmalar henüz yoktur.”

Sigara bıraktırmada özelleşmiş sigara bıraktırma merkezlerinin kısıtlı sayıda hasta popülasyonuna ulaşabildiğine dikkat çeken Doç. Dr. Emri, maliyeti düşük ama toplum temelli teknolojiye dayanan bırakma programlarının kampanyalarla hayata geçirilmesi zorunluluğu olduğunu vurguladı. Zira Doç. Dr. Emri’nin verdiği bilgiye göre; bu konuda cep telefonları ve WEB tabanlı bırakma programlarının karşılaştırılacağı uluslararası bir çalışma yakında hayata geçirilecek.

Kaynak:
Uzmana Refere Edilen Zor Tütün Bağımlılığı Olanlarda Sigara Bırakma Tedavisi Sonuçları: Salih Emri (1), Michele Ybarra (2)
(1) Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları AD., Türkiye
(2) Internet Solutions for Kids, Inc., ABD.

Kaynak: Medical Tribune / Türkiye