İnflamatuvar barsak hastalıkları ayırıcı tanısında hangi testler avantajlı?

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları AD Gastroenteroloji Ünitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serap Arslan, inflamatuvar barsak hastalıklarının tanısında kullanılan yeni testlerle ilgili bilgi verdi.

Crohn ve ülseratif kolitin iki önemli idiopatik inflamatuvar barsak hastalığı olduğunu söyleyen Prof. Dr. Serap Arslan, “Bu iki hastalıkta çevresel faktörlerin etkisine karşı gelişen immün yanıt patolojiktir ve mukozada gelişen primer lezyon kronikleşir. Bu hastalıklar relaps ve remisyonlarla seyreder. Yaşam boyu tedavi ve izlem gerektirir” dedi.

Her iki hastalığın da etyopatogenezinin henüz aydınlatılamadığını dile getiren Prof. Dr. Arslan, şu bilgileri verdi: “İki hastalığın birbirinden ayırt edilmesi pek kolay değil ve farklı tanımlar bulunuyor. Epidemiyolojik veriler değişim gösterebiliyor. Hastalığın prevelans ve insidansı farklı ülkelerde farklı özellikler gösteriyor. Bu çevresel faktörlerin olaya katkısını açıklamaktadır. Türkiye’de bu konuda ilk epidemiyolojik çalışmalar İnflamatuvar Barsak Hastalıkları Derneği’nin kurulmasından sonra yapılmıştır. Bu çalışma tam bir insidans ve prevalans çalışması değildi. Çalışmada 10 ilden 19 merkezin verilerine ulaşıldı ve 3954 İBH olgusu incelendi. Bunların 2938’i ülseratif kolit ve 975’i crohn olgusuydu. 2007 yılı verilerine göre İBH’nin ülkemizdeki insidansı 4.1 / 100.000’dir. Bu sonuçlara göre İBH prevalansı ülkemizde diğer Avrupa ülkelerinden düşük, fakat Asya’dan daha yüksektir. İBH olgularının çoğu orta yaşta tanı alıyor ve pik yaşı Avrupa ile aynıdır. Son yıllarda Crohn hastalığının ülseratif kolite göre biraz daha fazla artış gösterdiğini ve gençlerde daha yaygınlaştığını görüyoruz.”

Tanıda serolojik değerlendirmelerin katkısı
Tanısal test yapılırken temel hedefin hastalığın subklinik tipini belirlemek olduğunu söyleyen Prof. Dr. Arslan, “Hastalığın Crohn mu yoksa ülseratif kolit mi olduğunu saptamak gerekiyor. Bu bilgiler tedavi başarısı için çok önemlidir. Tanıda izlediğimiz yol hastadan öykü almakla başlar. İnflamasyon belirteçlerini inceleyen testler ve serolojik testler bir araya gelmelidir. Ayrıca kitle araştırmasında endoskopinin tanıda çok önemli bir yeri vardır. Hastanın aile öyküsünü alarak olayı başlatan olguyu yakalama şansımız var. Kan testleri hastalığın spesifik tanısındaki inflamasyonu ve aktiviteyi bize gösteriyor” diye konuştu.

Serolojik İBH belirteçleri olarak iki yaygın araç bulunduğunu dile getiren Prof. Dr. Arslan, sözlerini şöyle sürdürdü: “En sık kullanılan pANCA (*), otoimmün bir testtir. Ülseratif kolit olgularının %92’sinde görülebiliyor. Sensitivitesi %73, spesifitesi %81’dir. Crohn hastalığının tanısında ise hem sensitivite hem spesifite değişiyor. ASCA (**) ise Crohn hastalarının %35-50 sinde görülürken ülseratif kolitte %1’den azında pozitiftir. Spesifitesi %80-90 civarıdadır. ASCA ve pANCA’nın Crohn hastalığında oldukça yüksek sonuçlar verdiğini son çalışmalar göstermektedir. Bu serolojik testler, klinikte bu hastalıkları fonksiyonel bağırsak hastalıklarından ayırt etmekte kullanılmaktadır. Ayrıca ülseratif kolit veya Crohn hastalığında hastalığın şiddetini belirlemekte anlamlı bir işleve sahiptir. Ülseratif kolitte ASCA negatif, pANCA pozitif olgular daha fazla orandadır ve her ikisinin pozitif bulunmasının sıklığı Crohn hastalığına göre daha azdır.”

Crohn hastalığı için; ASCA pozitifliği şiddetliyse bunların ağır seyreden ve komplike olgular olduğu anlamına geldiğini belirten Prof. Dr. Arslan, “Bu iki serolojik testin önemli olduğunu, ama üzerinde çalışılan diğer belirteçler de olduğunu söyleyebiliriz. Bunlar; Anti -12, Anti –Cbir1, Anti-OmpC gibi testlerdir. Fakat tanısal değerleri henüz net olarak tanımlanmamıştır. Çok sayıda fekal belirteç de vardır. Bunlardan calprotectin inflamasyon araştırmasında hastalık aktivitesini gösteren sensitif bir belirteçtir. İleri yaş hastalarda polipler, tümörler ve infeksiyonlar artmış olabileceği için bu yaş grubunda spesifik bir test değildir.” diye konuştu.

YENİ TANISAL TESTLER
Serolojik ve farmakolojik markırlar
- ASCA
- pANCA
- Anti -12
- Anti –Cbir1
- Anti-OmpC

Hastalık aktivitesini değerlendiren markırlar
- Fekal markırlar
- Calprotectin
- İntestinal permeabilite

Non-invaziv görüntüleme yöntemleri
- Entero CT ve virtual kolonoskopi
- Positron emisyon tomografi
- Kapsül endoskopi

(*) perinuclear AntiNeutrophil Cytoplasmic Antibodies
(**) Anti-Saccharomyces Cerevisiae Antibodies